سازمان آتش نشانی و خدمات ایمنی رشت
۱۳۹۷ پنج شنبه ۲۴ آبان
مقاوم سازیِ ساخت و سازها، ضرورتی اجتناب ناپذیر
1392/04/01 مقاوم سازیِ ساخت و سازها، ضرورتی اجتناب ناپذیر

 

بدون شک، انسان از نخستین روزها تاکنون همواره با خطرات ناشی از بلایای طبیعی، به­خصوص زلزله همراه بوده است. عواقب بلایای طبیعی به­گونه­ای است که در اکثر موارد از تاثیر آنی و فوری فراتر می­رود و در صورت عدم وجود برنامه­ریزی و مدیریت صحیح، فرآیند توسعه­ی اقتصادی یک کشور را سال­ها به تاخیر می­اندازد. از این­رو برنامه­ریزی مقابله با بلایا به عنوان یک وظیفه­ی خطیر نیاز به استراتژی­های خاصی دارد که در چارچوب آن می­توان خطرات باالقوه بلایا را کاهش داد.

در بسیاری از کشورها، الگوی رایج جهت برخورد سیستمی با بلایای طبیعی، تدوین طرح جامع مدیریت بحران است که در آن کلیه­ی موارد مربوط به سازماندهی و برنامه­ریزی امکانات، تجهیزات و نیروی انسانی برای مقابله با بحران پیش­بینی شده است.

در کشور ما نیز به دلیل قرارگیری بخش عمده­ای از سکونت­گاه­های شهری و روستایی در پهنه­ی خطر بالای زلزله، درک بالایی از بلایای طبیعی و ابزارهای مقابله با آن­ها نیاز است. وضعیت خاص زمین­شناسی کشور باعث شده تاکنون تجربه­های تلخی از بروز زلزله در کشور حاصل گردد. در چند دهه­ی گذشته، زلزله­ی شهر­هایی نظیر رودبار و منجیل، بوئین زهرا، گلبافت کرمان، اردبیل ،طبس، و بم، نمونه­هایی از این تجارب ناگوار می­باشند. بنابراین یکی از جنبه­های مهم و قابل توجه در برنامه­ریزی­های توسعه، تاکید ویژه بر روی آسیب­پذیری کشور و مهم­تر از همه، آسیب­پذیری شهرها در مقابل بلایای طبیعی است. چرا که شهرها با توجه به حجم بالای سرمایه­گذاری و مکان­گزینی بسیاری از تاسیسات و زیر­ساخت­ها و ابزارهای تولید اقتصادی جامعه، توجه بیشتری را طلب می­کنند.مطابق آخرین آمار منتشره از سوی مرکز آمار ایران تا پایان سال 1381، جمعیت کشور 66 میلیون نفر بوده که 44 میلیون نفر معادل 6/66 درصد در 935 نقطه­ی شهری و مابقی در روستاها ساکن می­باشند. در یک نگاه خوش بینانه به نقشه­ی مناطق زلزله­خیز در ایران، در حدود 20 میلیون نفر از جمعیت شهری در پهنه­ی خطر بسیار بالا، بالا و نسبتا بالا زندگی می­کنند. توجه به این آمار و ارقام و تجربه­های ناشی از وقوع زلزله­های مخرب و ویرانگر در کشور حکایت از این دارد که باید اقدامات پیش­گیرانه­ی لازم صورت گیرد و در افق­های کوتاه­مدت، میان مدت و بلند مدت چاره­اندیشی شود.

ماهیت غیرمترقبه بودن بیشتر بلایای طبیعی به­خصوص زلزله و لزوم اتخاذ تصمیم سریع و صحیح و اجرای عملیات مقابله با بحران، دانشی تحت عنوان مدیریت بحران را به­وجود آورده است. عناصر عمده­ی چرخه­ی مدیریت بحران، شامل پیش­گیری، آمادگی، مقابله و بازسازی است. در تفکر جدید برخورد با بلایا » مدیریت ریسک » جایگزین تفکر مدیریت بحران شده است. یعنی به­جای اینکه بحران را پس از وقوع مدیریت کنیم، لازم است به گونه­ای برنامه­ریزی و عمل نماییم که بتوانیم خطراتی را که منجر به بروز بحران می­شوند را مدیریت نماییم. جنبه­های متفاوتی در پیش­گیری و کاهش آثار ناشی از بروز بلایای طبیعی به­خصوص زلزله وجود دارد که می­توان به مقاوم­سازی ساخت و سازها و تقویت و استحکام زیر ساخت­ها و تاسیسات به­عنوان یکی از مهم­ترین جنبه­ها اشاره کرد.

مقاوم سازی معمولا به­عنوان یکی از زیر­سیستم­های مهندسی کاهش آثار بلایا و پیش­گیری بحران تلقی می­شود و به مجموعه­ی اقدامات فیزیکی و مدیریتی اطلاق می­شود که به منظور حفاظت هرچه بیشتر از دارایی­ها و اموال ثابت در مقابل خطر بلایا انجام می­گیرد.

هنگامی می­توان سکونت­گاه­های انسانی اعم از شهری و روستایی را در برابر زلزله مقاوم نمود که ایمن­سازی محیط­های کالبدی در برابر خطر زلزله به­عنوان یک هدف اساسی در تمامی سطوح برنامه­ریزی کالبدی وارد شود. برنامه­ریزی کالبدی برای هدایت محیط انسانی در جهت مطلوب و تنظیم و بهسازی محیط زندگی لازم است. کوچک­ترین واحد آن، عنوان معماری را دارد و برزگ­ترین مقیاس آن برنامه­ریزی ملی را دربر می­گیرد.

بررسی­ها نشان می­دهد در مناطقی که زلزله خسارات گسترده و به تبع آن تلفات انسانی فراوانی را به همراه داشته است، سه عامل عمده­ی دلیل بیشتر این خسارات و تلفات بوده­اند:

1.احداث ساختمان­ها و تاسیسات و تجهیزات مورد نیاز افراد جامعه در مسیر گسل­ها و پهنه­های زلزله­خیز

2.استفاده از مصالح نامناسب و بدون استحکام در ساخت و سازها.

3.عدم رعایت اصول فنی، ضوابط و مقررات ایمنی در احداث ساختمان­ها و زیرساخت­ها.

پس می­توان گفت، توجه به اصول پهنه­بندی برای مکان­گزینی تاسیسات و تجهیزات، به­خصوص در شهرها و توسعه­ی آتی آن­ها به دور از مسیر گسل­ها کمک می­کند تا میزان تخریب ناشی از بروز زلزله را تا حد زیادی کاهش دهیم. بهسازی، نوسازی و مقاوم­سازی ساخت­و­سازها در برابر زلزله در برخی از بافت­ها اهمیت بیشتری دارد. در جوامع روستایی و نواحی حاشیه­ای و پیرامونی شهرها که بیشتر اماکن از مصالح بی­دوام ساخته شده­اند، وقوع زمین­لرزه­های با قدرت 6 ریشتر یا حتی کمتر می­تواند منجر به خسارات فراوانی گردد. در نتیجه اجرای تمهیدات مناسب برای این­گونه فضاها در مقوله­ی مقاوم­سازی از اولویت و اهمیت به­سزایی برخوردار است.یکی دیگر از جنبه­های قابل توجه در مقاوم­سازی، جنبه­های اقتصادی موضوع است. علی­رغم وجود قوانین و مقررات ملی ساختمان که چهار هدف اساسی: ایمنی، بهداشت، سلامت و آسایش و صرفه­ی اقتصادی فرد و جامعه را دنبال می­کند. متاسفانه در کشور ما اجرای تمهیدات ساختمانی مطابق این­گونه ضوابط و مقاوم­سازی ساختمان­ها، کار دشوار و پرهزینه­ای تلقی می­شود. در حالی­که تنها با کمتر از 10 درصد هزینه­ی کل ساخت یک بنا، می­توان آن را تا بیش از 70 درصد در برابر زلزله ایمن نمود.

تاريخ ارسال: دوشنبه 21 دي 1388

Powered by DorsaPortal